Khu lăng mộ đá cổ hơn 200 năm tại Thanh Hóa

Khu lăng mộ đá tại Nam Sơn, phường An Hoạch, Thành phố Thanh Hóa được coi là một trong những công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo, gắn liền với văn hóa lịch sử truyền thống của người Việt.
Các chi tiết của công trình hầu như vẫn còn nguyên vẹn và đầy đủ. Khu lăng mộ đá được cho là công trình  cuối cùng từ thời Lê Trung Hưng ngày nay nó được Bộ văn hóa thông tin tỉnh công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia.
lăng mo da Thanh Hoa 3
 
Khu lăng mộ được lịch sử ghi chép lại rằng: đây là công trình của một hoạn quan tên là Lê Trung Nghĩa. Do gia đình nghèo ông đã phải đi lính cho triều đình, sau được chọn làm quân cấm vệ và tình nguyện bị “hoạn” để phục vụ trong cung. Do có nhiều đóng góp cũng như lòng “trung quân ái quốc” nên ông được thăng chức cao lên đến Đô đốc Tổng trấn tước Quận Công và được gọi là Quận Mãn.

Khi còn sống do là hoạn quan không thể lấy vợ và có con vì thế ông đã tự bỏ tiền mua ruộng đất của 9 làng quanh khu vực này cho nhân dân cày cấy. Khi ông còn sống dân làng biết ơn ông có công khai đất lập làng nên đã xin được lập một sinh từ cho ông. Khu sinh từ này rộng mấy ha nằm trên một khu đất cao ráo, ông đã thuê thợ đá làng Nhồi, huyện Đông Sơn lấy đá về xây dựng lên các khu thờ tự cùng với các pho tượng nhân, vật nguyên khối đặt xung quanh. Tới khi ông chết dân làng đem xác ông về đây chôn cất, thờ cúng nên được gọi là lăng mộ.
 

lăng mo da Thanh Hoa
Khu lăng mộ đá này trước đây rất rộng tuy nhiên theo thời gian nó đã bị thu hẹp dần đến nay chỉ có diện tích gần khoảng 500m2, với nhiều hạng mục độc đáo mà chỉ những bậc quân vương mới có như: Cổng là hai trụ đá với cặp rồng đá chạm khắc rất tinh xảo, từ cổng vào 2 bên đều có lính canh, bên trái là biểu tượng cụ rùa chiều dài gần 1,5m, rộng 1m, cao hơn 50cm. Bên trái có 1 chiếc ngai vàng nhỏ bằng đá.

– Ngôi mộ đá có diện tích hơn 50m2,  ngoài lăng mộ có 2 con chó đá cao gần 1,5m đứng canh cổng. Ngay tại cửa thềm lên xuống chính điện, hai bên có đôi rồng chầu được chạm trổ, điêu khắc tinh xảo.
 

lăng mo da Thanh Hoa 1.
– Khu vực chính giữa của lăng mộ có một chiếc ngai vàng lớn bằng đá, kê trước ngai là một bàn đá nguyên khối dài gần 1m, rộng gần 0,5m. Hai bên là hai hàng tượng đá đứng chầu, trong đó mỗi bên 5 vị quan văn, 5 vị quan võ, một con ngựa đứng, đôi voi quỳ.
lăng mo da Thanh Hoa 6
– Khu vực hồ sen cũ vẫn còn nhưng diện tích đã bị thu hẹp lại. Khu đất nối giữa khu lăng mộ và hồ sen còn có 4 tấm bia đá, mỗi bên đặt 2 tấm bia. Mỗi tấm cao khoảng 2m, rộng 1,2m, dày 0,15m, trên bia có các chữ Hán cổ là các văn tự do ông Lê Quý Thuần (con trai của nhà bác học Lê Quý Đôn soạn thảo). Bốn tấm bia đá này ghi lại tiểu sử của Mãn Quận công, tên các làng cúng tế, địa giới, điện tích đất xưa kia của 9 làng và nơi đặt khu lăng mộ.
lăng mo da Thanh Hoa 5
 Theo thời gian khu lăng mộ không còn nguyên vẹn, cỏ mọc nhiều và rêu phong phủ kín tuy nhiên hàng năm, khu lăng mộ đá này có rất nhiều người dân địa phương cũng như khách thập phương về dâng lễ và tham quan để chiêm ngưỡng và tỏ lòng thành kính.